...Muhaddis bu yolculuğunda da ilim ile meşgul olmak ve Bağdat’ta yaşamak için çıkıyor...
Sena Elçi - Söz&Kalem Dergisi
Yazar Hakkında
Yazar, 1984 senesinde İstanbul Fatih’te dünyaya geldi. Orta okul ve lise eğitimini Kartal Anadolu İmam-Hatip Lisesi'nde tamamladı. Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'ndeki lisans eğitiminin ardından Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Hadis Anabilim Dalında Hadis Râvilerinde Şiîlik Eğilimi adlı teziyle yüksek lisans derecesi aldı. Bir sene süreyle Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi'nde (İSAM) araştırma uzmanı olarak çalıştı. 2013 senesinde Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'ne araştırma görevlisi olarak atandı. Hadis Anabilim Dalında Erken Dönem Şiî Ricâl İlmi (Keşşî Örneği) adlı teziyle doktorasını tamamladı. 2020 yılında Doçent oldu. Yazar akademik çalışmalarına Marmara Fakültesi İlahiyat Fakültesinde profesör olarak devam etmektedir.
Kitap Hakkında
İlk baskısı 2021 yılında yapılmış bu eser, Ketebe yayınları bünyesinde 12. Baskısıyla okurlara sunulmuştur. İçeriğiyle uyumlu bir kapak tasarımıyla bizi karşılayan eser, bazen sade bazen mesleki bir anlatımla okurlara sunulmuş. Eser, hicri ikinci yüzyılda yaşayan bir muhaddisin ilim serüvenini anlatmaktadır. Kitap üç dönem arasında gidip gelmekte, her bölümün başında muhaddisin hangi dönemini anlatılacaksa hicri yıl ve ay olarak belirtmektedir. Birçok kitapta bulunan içerik yerine kitabın sonunda yolcunun hayat kronolojisine yer vererek kitap boyunca karşılaştığımız ilim serüvenlerini daha iyi anlamamızı sağlamaktadır.
Ayrıca yine kitabın sonunda ‘’yolcunun takip ettiği güzergahlar, yolcunun görüştüğü kimseler ve görüştüğü şehirler’’ belirtiliyor. Kitabın son sayfasında ise açılıp detaylı incelenebilecek bir harita bulunuyor. Bu sayede yolcunun gittiği şehirler somut bir şekilde de görülüyor. Okuma boyunca kullanabileceğiniz bu harita yolcunun kat ettiği mesafeleri daha net görmemizi sağlıyor. Kitabı okurken hem hadis ilminin önemini görecek hem de şu an dijitalleşen dünyada ilmin geçmişte ne zorluklarla elde edildiğini göreceksiniz.
Özet
Yazar, hangi dönemlere değinmiş ve bu dönemlerde muhaddis neler yaşamış olduğunu daha iyi anlamak adına kronolojik bir sıra ile bu dönemlerden bahsedeceğiz. İlk dönem olarak yazarın bu kitabı nasıl bulduğundan söz ederek başlayalım.
Hadis ilmiyle uğraşan ve bu alanda araştırmalar yapan yazar, bu hadis rivayetlerine daha nasıl açıklık getirebilirim diye arayış halindeyken muhaddisin ilim serüveni boyunca kaleme aldığı günlüğüne ulaşıyor. Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi'nde hadis usulü üzerine çalıştığı esnada, kütüphane kayıtlarına girmemiş, kapağı ve künyesi olmayan 29 yapraklık çok eski bir metin keşfediyor. Güve yenikleriyle dolu ve oldukça tahrip olmuş bu yazmanın içinde besmele, yazar adı veya başlık bulunmasa da sayfalarında Hicri 181 ile 184 yılları arasına (yaklaşık 1250 yıl öncesine) ait tarihler yer aldığını fark ediyor. Bu kadim metnin keşfiyle büyük bir heyecan ve stres yaşayan yazar, günlerce süren bir çabayla metni çözüp eser haline getiriyor.
1.Yolculuk (Hicri 165-181)
Semerkant→ Buhara→ Bîkend→ Firebr→ Âmül→ Merv→ Âmül→ Tirmiz→ Keş→ Semerkant
Muhaddisin babasının nüshanın kenarına not düştüğü nota göre 11 Rebiülahir 165 yılında Semerkant’ ta doğmuş. Ticaretle uğraşan ve maddi olarak iyi bir geliri olan bir ailede doğmuş. Bunları belirtiyoruz çünkü yazarın ilim serüveni boyunca ona çok yararının dokuduğunu göreceğiz. Muhaddisimizin ilim yolculuğu daha küçük yaşlarda başlıyor. Hicri 170’te daha beş yaşındayken ilk hadis dersine başlıyor. Zekâsı ve merakı hadis ilminde derinleşmesine vesile oluyor. Babasının hicri 178’de yaptığı ticaret seferinde Ravi’de babasının yanında bulunuyor. Babası işlerini hallederken o da gittiği yerlerdeki önemli hocaların ders halkasına katılıp hadis rivayetlerini yanında kaydediyor. Toplamda yaklaşık 1780 km süren bu yolculuk 3 yılda tamamlandı.
2.Yolculuk (Hicri 181-185)
Semerkant → Buhara → Bîkend → Firebr → Åmül → Merv→ Serahs → Nişabur → Beyhak → Dâmegân → Rey → Kum → Isfahan → Tüster → Ahvaz → Basra → Mekke → San'a → Mekke → Medine → Kûfe → Bağdat → (nehir) Vâsıt → Bağdat →…
Muhaddisin en uzun süren ve en çok birikime sahip olduğu bu yolculuk yaklaşık 8150 km uzunluğunda. Bu sefer yanında babası olmadan tek başına hadis ilmi için yolculuğa çıkıyor. Geçen yolculuğunda babasıyla edindiği tecrübeler ona kolaylık sağlıyor. Ayrıca babasının ticaretten dolayı her şehirde bir tanıdığının olması maddi olarak rahat etimsine olanak sağlıyor. Bu yolculuğu esnasında hem hadis rivayetlerini kaydediyor hem de önemli hocalarla karşılaşıp önceden kaydettiği hadislerin sahihliğini öğreniyor.
Bu yolculuğunda Ahmet b. Hanbel ile tanışıyor. Yolculuğun sonunda 20 yaşında olmasına rağmen ilmi donanımı iyi bir seviyeye geliyor. İlim öğrenme aşkı devam etse de babasının söylediği plana göre artık Semerkant’ta dönmesi gerekiyor. Hicri 185’te ilk hocalığına Semerkant’ta başlıyor. Babasının vefatıyla hayatında başka bir kırılma dönemi başlıyor. Ev geçindirme, annesine ve çocuklarına bakması gerektiğinden eskisi gibi ilimle meşgul olamıyor. Bu durum onu üzse de annesinin vefat etmesine kadar devam ediyor. Annesinin vefatı ile onu Semerkant’ta bağlayacak bir şey kalmıyor. Eşini ve çocuklarını da alarak üçüncü yolculuğuna başlıyor.
3.Yolculuk (Hicri 195-243)
Semerkant → Buhara → Merv→ Serahs → Nişabur → Beyhak → Dâmegan → Rey → Hemedân → Dînever → Bağdat.
Muhaddis bu yolculuğunda da ilim ile meşgul olmak ve Bağdat’ta yaşamak için çıkıyor. Bu sayede daha çok ilim ile meşgul olacak eksik kalan rivayetlerini tamamlayacak aynı zaman da öğrendiği rivayetleri aktaracaktı. Ama muhaddisin umduğu gibi olmuyor. O dönemlerde yaşanan iç karışıklıklar ve isyanlar buna izin vermiyor. Muhaddis küçük halkalara az da olsa ders verip bu rivayetleri aktarmaya çalışsa da umduğu kadar geniş ders halkalarına ulaşamıyor. Ömrünün sonuna kadar kendini ilme adayan Ravi hicri 243’te dünya yolculuğunun sonuna geliyor. Geride bir nüshada topladığı ve ilim serüveni boyunca kaleme aldığı kapağında ‘’Yolculuğum’’ yazan eseri kaldı. Ve binlerce hadis rivayeti…