Söz&Kalem - Mustafa Gözel
Fatiha suresinin derinliklerinde kaybolmaya devam ediyoruz. Önceki yazımızda “HAMD ALEMLERİN RABBİ ALLAH’A MAHSUSTUR” ayeti üzerinde tefekkür etmeye çalıştık. Bu yazımızda ise “O ALLAH Kİ RAHMAN’DIR, RAHİM’DİR”, “O ALLAH Kİ DİN GÜNÜNÜN SAHİBİDİR” ve YALNIZ SANA İBADET EDER VE YALNIZ SENDEN YARDIM DİLERİZ” ayeti kerimeleri üzerinde duracağız inşallah.
“O ALLAH Kİ RAHMAN’DIR, RAHİM’DİR”
Rahmân: Dünya hayatında, mü’min-kâfir gözetmeksizin, mahlukatın hepsine merhametle muamele eden. Rahîm: Ahiret hayatında sadece merhamet eden. Temel olarak iki kelime de “merhamet eden” anlamına gelse de, aslında kelimelerin derinlerinde çok büyük bir farkın olduğunu görebiliriz. Allah (c.c), Rahman sıfatıyla geçici bir dünyada kâfire merhamet etmektedir. Bugün kâfirlerin, zalimlerin ve kan emici despotların yeryüzünde rahat bir şekilde yaşamaları bunu gösteriyor. Çünkü dünya geçicidir. Geçici olan bir diyarda verilen lüks, lüks değildir. Hadis-i Şerifte de buyrulduğu üzere: “Dünyanın Allah katında bir sivrisinek kanadı kadar değeri olsaydı, ondan kâfire bir yudum su dahi içirmezdi” (Tirmizi) Allah (c.c), Rahim sıfatını özel kulları olan müminlere saklamıştır. Çünkü merhametini ebedi olan dünyada ebedi bir şekilde mümin kullarına sarf edecektir.
Allah Resulü (s.a.v) buyuruyorlar ki:
“Allah rahmeti yüz parça yaratmış, doksan dokuzunu kendi nezdinde tutmuş, yeryüzüne bir parçasını indirmiştir. İşte mahlûkât bu bir parçadan dolayı birbirlerine merhamet ederler. Hatta hayvanlar yavrusuna basmamak için ayağını kaldırması da rahmetin bir tecellisidir.” (Buhârî, Edeb 19)
Hadis-i Şeriften de anlaşıldığı üzere bugün yeryüzünün varlığı, merhametin vesilesi ile sürdürülmektedir. Şayet yeryüzünde bugün bu merhametin bir parçası olmasaydı kâinat belki de bu günlere kadar ulaşamazdı. Yüce Allah’ın kullarına sık sık “rahman ve rahim” olduğunu hatırlatması, Kuran-ı Kerim’de en çok bu isimlerinin yer alması yine kullarına olan merhametinden kaynaklanmaktadır. Böyle önemli bir surede birçok sıfatına rağmen özellikle “rahman ve rahim” sıfatlarını zikrederek kullarına tevbe kapılarının kapanmadığı mesajını vermek içindir.
“O ALLAH Kİ DİN GÜNÜNÜN SAHİBİDİR”
Din kelimesi Kuran-ı Kerimde “ceza, hüküm, mükâfat –ki buradaki din bu anlamlarda kullanılmıştır- itaat, teslimiyet, adet, yol…” gibi muhtelif anlamlara gelmektedir. Burada din ile gün kelimelerinin yan yana kullanılmasından da anlaşıldığı üzere “kıyamet günü, hüküm günü, ceza günü, mükafat günü” anlamlarına gelmektedir. Din kelimesinin farklı bir çekimi (versiyonu) “deyn”dir. Deyn, borç almak veya borç vermek anlamlarına geliyor. Bu açıdan ele alınırsa, Kıyamet gününde Allah, kullarına borç olarak vermiş olduğu bütün imkânları, ruhları, bedenleri, malları, imkanatları geri alacaktır. Bir nevi borçlarını kullarından tahsis edecektir. Rahman ve Rahim sıfatlarından sonra, dehşetli olan kıyamet gününün sahibi olduğunu beyan ederek, kulların Rahman ve Rahim sıfatlarına sığınarak her türlü günahı işlemenin sonucunun da ağır olacağı mesajını vermektedir.
Surenin bu ayetine kadar Allah (c.c.)’a yönelik bazı tanıtıcı vasıflarına değindi. Arapçada ğaib olarak, yani Allah’ı muhatap alarak değil de, başkalarına karşı Allah’ı tanıttırdı. Yani buraya kadar üçüncü kişi muhatap alındı. Surenin bundan sonraki ayetlerinde ise ikinci kişi muhatap alınıyor. Kişi bizzat kendi nefsi ile dile gelip, Allah’ı muhatap alıyor.
“YALNIZ SANA İBADET EDER, YALNIZ SENDEN YARDIM DİLERİZ”
Burada iki fiil yer almaktadır: İbadet etmek ve yardım dilemek. İki fiilin de yalnızca Allah’a yapılabileceğini öğretiyor. Önce “ibadet ederiz” fiili kullanıldı, daha sonra “yardım dileriz” fiili kullanıldı. Çünkü önce Allah’a gereği gibi hakkıyla ibadet edildikten sonra Allah’tan bir şeyler dilenebilir. Mesela namaz kılarken, önce dua edip sonra namaz kılmayız. Önce namaz kılarız, ardından tesbihatta Allah’ı tesbih ederiz ve nihayetinde Allah’a dua ederiz. Bu aslında ahlaki bir terbiye örneğidir. İslam’ın ilk yıllarında Müslümanlar da bu surenin gereği olarak cemaatle namaz kılarken bu ince hususu gözden kaçırmamışlar, sıralamayı ona göre düzenlemişlerdir.
“İyyake” kelimesi, “sadece sana has” anlamı taşımaktadır. “Senden başka kimseye ibadet edemeyiz, senden başka kimseye ibadet edemeyeceğimiz gibi, kimseden de medet dileyemeyiz.” Kişilerin, kurumların, otoritelerin, devletlerin, vatanların, şeyhlerin, partilerin, efendi olarak kabul edilen her kim varsa, bunların hiçbirinden Allah’tan istenilecek bir yardım istenilemez. “Medet” kavramı İslam tarihinde zaman zaman farklı şekillerde kullanılmıştır. Bu ayet “Medet Ya...!” diye başlanılan tüm medet şekillerini yerle bir etmiştir. Kime ibadet ediliyorsa, ondan medet dilenebilir.
“İyi bilin ki, göklerde ve yerde her kim varsa hepsi Allah'a aittir. O halde Allah'a inanmakla beraber başkalarına yalvarıp yakaranlar neye yalvarıyorlar?” (Yunus/66)
Her türlü yardımın kaynağı ve başvurulacak mercii Allah Teâlâ'dır. Allah Teâlâ'dan başkasından hidayet, iman, ahiret hayatının saadeti, dosdoğru yola iletilmek gibi imani konularda yardım dilemek söz konusu olamaz.
Bu ayette dikkatlerden kaçmayan bir husus daha var. “İbadet ederiz, yardım dileriz” derken aslında tekil olarak değil, çoğul olarak yani cemaat diliyle dua edilmiş. Yani sadece ben değil, benimle birlikte bütün Müslümanlar sana ibadet eder ve senden yardım dileriz. Aslında burada cemaat olmanın, cemaatle hareket etmenin, birlik ve beraberlik içerisinde hareket etmenin önemine vurgu yapılmıştır. Ayrıca namaz kılarken cemaatle namaz kılmayı da vurgulamıştır. Çünkü namazı kıldıran imam, arkasındaki cemaatin adına Yüce Allah’a hitap ediyor.