Söz&Kalem Dergisi - Makbule Güner
Bilgi insan zihni tarafından dış dünyada algılanabilen gerçekliklerin kişinin akıl ve ruh dünyasında uyandırdıkları ile etkileşim haline girmiş kavramlar bütünüdür. Bu yüzden yaşanan olaylar sonucunda meydana gelen tek bir olgu var gibi görünse de o olgudan yapılan çıkarımlar her insan için aynı şeyi ifade etmez. Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle beraber zihin dünyamıza etki eden sayısız olay meydana gelmektedir ve bu olaylar biz farkında olmadan zihin yapımızı şekillendirmektedir. Bu sebepten radarımıza giren her bilgi zihin dünyamızı oluşturma noktasında çok büyük öneme sahiptir. İşte bundan dolayıdır ki bilgiye ulaşacağımız yöntemler gerek zaman kazandırması açısından gerekse bir filtre görevi görmesi açısından önemli bir konuma sahiptir. Ancak bilgiye ulaşma yollarını ararken gözden kaçırmamamız gereken asıl nokta önemli olanın yollar değil bilginin kendisi oluşudur.
Batı’da meydana gelen aydınlanma sürecinin etkisiyle temeli 19. yüzyılda oluşmaya başlayan sosyal bilimler ve genel olarak tüm bilimler sadece burjuva sınıfı arasında tartışılmış toplum ve toplumun ihtiyaçları göz ardı edilmiştir. 20. yüzyıla gelindiğinde ise toplum kavramı öne çıkmış ve toplumun fikirleri değer kazanıp 19. yüzyılda oluşumunu tamamlayan fikirsel akımların toplum nezdindeki yansımaları konu edilmeye başlanmıştır. Böylece bilgi toplumu oluşmuş ve bilginin yayılması ve ulaşılması daha da önem kazanmıştır. Bilimin bu denli ön plana çıkması dünya çapında bir takım gelişmeleri de beraberinde getirmiştir. Teknolojik gelişmelerin hız kazanması da bilginin yayılmasında çok büyük bir etkiye sahip olmuştur. Diğer bir ifadeyle bilimsel ihtiyaçlar teknolojiyi doğurmuş teknoloji ise bilginin oluşumunu ve yenilenmesini hızlandırmıştır. Bilgi bu kadar hızlı yayılmaya başlarken ortaya kaynağı belirsiz, doğrulanabilir veya yanlışlanabilir nitelikte sayısız bilgiden oluşan bir yığın çıkmıştır. Bilgiye teknoloji sayesinde rahatlıkla ulaşabilmek gibi güçlü bir imkan varken bize düşen hangi bilginin bizim için yararlı olduğuna karar vermek böylece en doğru bilgiye ulaşabilmektir. En doğru bilgi ise zaman ve mekana bağlı olarak ihtiyaçlarımıza göre değişir. Bilgi yığını içinde en doğru olanı saptamak için gereken en önemli aktör eleştirel düşüncedir. Her okuduğumuzu veya gördüğümüzü bir fikir süzgecinden geçirmeden benimsemeye çalıştığımızda farkında olmadan zihnimizi bir bilgi çöplüğü haline getirmiş oluruz. Olaylara yaklaşımımız da buna bağlı olarak sağlıksız bir hal almaya başlar. Yaşananların perde arkasını görmemeye başlarız. Kendimize göre kesin doğrularımız oluşur ve aksini araştırıp sorgulamak oldukça güçleşir.
Toplumun refah seviyesi de bilginin oluşumu ve yayılmasında etkilidir. Refah seviyesine ulaşmamış toplumların daha öncelikli problemleri vardır ve bu problemler çoğu zaman ekonomik veya siyasi meselelerden kaynaklanır. Zaruri ihtiyaçlarımız eksikse veya tamamlanmasında sorunlar varsa çözüme kavuşturulması beklenen öncelikli sorunlar bunlardır. Sonrasında uğraşacak başka meşguliyeti olmayan, düzenli yaşama geçen insan sanat ve edebiyata, bilime, düşünceye değer vermeye başlar çünkü artık bunlarla ilgilenecek bolca vakti ve maddi imkan vardır. Bundan da ötede halkının bilimle uğraşmasına destek veren, bilime ve sanata teşvik eden güçlü ve kargaşadan uzak bir devlet organizasyonu vardır. İşte bu yüzden refah seviyesi gelişmiş toplumlarda bilimle uğraşmak, bilgi üretmek ve bilgiye ulaşmak çok daha kolay olmuştur. Ancak bir noktada refah seviyesinin yüksek olması yeterli değildir. Çünkü refah seviyesinin yüksek olmasıyla beraber sadece bilgiye değil insanı ilgilendiren birçok şeye de sahip olmak mümkün hale gelmektedir. Tıpkı internet alışverişi yoluyla aklımızdan geçene dakikalar içerisinde sahip olabilir hale gelmemiz gibi. Bu da ciddi anlamda toplumda tembellik, amaçsızlık, duyarsızlık gibi hasletlerin ortaya çıkmasına sebep olmaktadır. Artık dünya düşünemeyen, bilgiye ulaşmak için çabalamayan, düşünsel olarak kendine yatırım yapmayan insan topluluklarıyla dolmuştur.
Modern dünyada bilgi; emek verilerek, deney veya gözlem yapılarak elde edilen çıkarımlardan çok insanlar tarafından en çok kabul gören, bize araştırmamıza veya düşünmemize fırsat verilmeden önümüze konulan hazır, yapay bir meta haline gelmiştir. Özellikle “Bilimsel verilerden elde edilen her türlü bilgi doğrudur” savından hareketle kitleleri tek bir doğruya inandırmak ve yönetebilmek dünyayı yönetmek amacına sahip olan devletler için en büyük avantaj olmuştur. Bilgiye ulaşma yollarını da yeni dünyanın kurucuları belirledikten sonra dünya çoktan küçük bir köy haline haline gelmiştir. Söz gelimi internette bir kavram aradığımızda karşımıza çıkan sonuçlar sınırlıdır ve genelde en çok tercih edilen tanımlar karşımıza çıkmaktadır ya da sokak başı karşımıza çıkan reklamlar, cep telefonlarımızda göz gezdirdiğimiz haberler her şey algılarımız üzerinde ciddi etkiye sahiptir ve biz istemesek de farkında olmasak da bize sunulan her türlü bilgi zihnimize bir şekilde ulaşmış olmaktadır.
Tüm bunlardan sonra şunu söyleyebiliriz: Modern dünyada bilgiye ulaşmak çok daha kolay hale gelmiştir ancak getirdiği zararları da göz ardı etmeden, büyük bir farkındalıkla, her gün maruz kaldığımız onlarca bilgiyi eleştirel düşünce süzgecinden geçirip mümkün olduğunca bireye ve topluma faydalı olacak şekilde kullanarak değerlendirmemiz gerekmektedir.