“Müslüman olan, kendisine yetecek kadar rızık verilen ve Allah’ın kendisine verdiklerine kanaat ettirdiği kimse kurtuluşa ermiştir.” (Müslim, Zekât, 125)
Söz&Kalem Dergisi | Amine Çimen
Dünya, insana sunduğu nimet ve imkânlarla son derece cazip görünen, ancak geçici olan bir mekândır. İnsan, bu cazibeye kendisini kaptırdığında dünyanın geçici ve bir imtihan yeri olduğu gerçeğini göz ardı edebilmektedir. Nitekim insanların ekseriyeti, dünya nimetlerine duyduğu aşırı arzu sebebiyle zamanla hırs ve tamahın esiri hâline gelebilmektedir. Böylece hür olarak yaratılan insan, farkında olmadan dünyanın ve onun sunduğu imkânların mahkûmu hâline dönüşmektedir.
Yüce Rabbimiz, insanın bu zaafını bildiği için peygamberler vasıtasıyla dünyaya karşı ölçülü olmayı, onun geçiciliğini unutmamayı ve asıl hayatın ahiret hayatı olduğunu hatırlatmıştır. Bu bağlamda insanın uzak durması gereken kötü huylardan biri hırs ve tamah; sahip olması gereken en güzel hasletlerden birisi ise kanaattir. Kanaat; Yüce Rabbimizin kuluna lütfettiği nimetlerle yetinmek, verilenlere şükretmek, hırs ve tamaha kapılmamak ve başkasının elindekine göz dikmemektir. Kanaat, insanın sahip olduklarının kıymetini bilmesini ve gönül zenginliğine ulaşmasını sağlayan önemli bir ahlâkî erdemdir.
Kanaati hayatında en güzel şekilde yaşayan Peygamber Efendimiz (s.a.v), bu güzel hasletin nasıl yaşanması gerektiği hususunda bizler için en güzel örnektir. O’nun hayatına baktığımızda, dünya nimetlerine karşı ölçülü ve sade bir hayat sürdüğünü; sahip olduklarıyla yetinerek gönül zenginliğini esas aldığını görmekteyiz.
Nitekim Hz. Ömer (r.a), bir gün Rasûlullah’ın (s.a.v) huzuruna girdi. O’nu tavanı alçak bir odada, bir hasırın üzerinde dinlenirken gördü. Hasır mübarek bedeninde iz bırakmıştı. Hz. Ömer bu manzara karşısında ağladı. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz: ‘’Niçin ağlıyorsun ey Ömer?” diye sordu. Hz. Ömer: “Kisra ve Kayser ipek döşeklerde yatıyor, tahtlarda oturuyor. Sen ise bu tavanı alçak odada kalıyor ve hasır da yan tarafına iz bırakıyor!” dedi.
Bunun üzerine Peygamber Efendimiz şöyle buyurdu:
“Ey Ömer! Hasırın yan tarafıma iz yapmasına gelince, sonrasında yumuşaklık olan sertlik ne güzeldir. Bu odanın tavanının alçak olmasına gelince, kabrin tavanı bundan daha alçak olacaktır. Biz dünyayı dünya ehline bıraktık, onlar da âhireti bize bıraktılar. Benim ve dünyanın misali, sıcak bir yaz gününde yolculuk yapan bir süvari gibidir. Sıcaktan bunalan bu süvari bir ağacın altında biraz gölgelenir. Sonra yoluna devam eder ve orayı terk eder.”
(Buhârî, Libâs, 31; Müslim, Fedâilü’s-Sahâbe, 165.)
Bu hadis-i şerifte Peygamber Efendimizin dünya hayatına bakışı açıkça görülmektedir. Dünyayı geçici bir konaklama yeri olarak görmüş, dünyadayken ahireti arayarak kanaat etmiştir.
Yine başka bir hadiste Peygamber Efendimiz, insanın bitmek bilmeyen arzularına ve doyumsuzluğuna dikkat çekerek, kanaat etmeyen insanın ne kadarına sahip olursa olsun tam anlamıyla doyuma ulaşamayacağını belirtmiştir: “İnsanoğlunun bir vadi dolusu altını olsa ikincisini ister. Onun gözünü ancak toprak doyurur.” (Buhârî, Rıkāk, 10)
Bu hadis-i şerif, hırsın insanı nasıl bitmek bilmeyen bir arayışın içine sürüklediğini açıkça göstermektedir. İnsan sahip olduklarıyla yetinmediğinde, elindekilerin kıymetini de göremez ve sürekli daha fazlasını istemeye başlar.
Maalesef modern çağın en büyük imtihanlarından biri de hırs ve tamahkârlıktır. Günümüzde insan sahip olduklarıyla yetinmek yerine sürekli daha fazlasını arzulayan ve elindekilerin kıymetini göz ardı eden bir hâle gelebilmektedir. Onurlu ve şerefli bir Peygamberin ümmeti olarak, onun hayatını örnek aldığımızda daha sade, huzurlu ve kanaatkâr bir hayatın mümkün olduğunu görebiliyoruz. Onun kanaat örnekliğini hayatımıza yansıttığımızda ise sahip olduklarımızın kıymetini daha iyi anlayabiliyoruz.
Her şeyimizin eksiksiz ve kusursuz olması arzusu, zamanla bizi hırsın peşinden sürükleyerek kanaatten ve şükürden uzaklaştırabilmektedir. Böylece dünya hayatının geçici ve bir imtihan olduğu gerçeğini unutturan bir anlayışın içine düşebiliyoruz.
Elbette insan, ihtiyaçlarını karşılamak ve hayatını daha iyi şartlarda sürdürmek isteyebilir. Ancak bu arzu, başkalarının sahip olduklarına özenerek sürekli daha fazlasını istemeye ve elindekilerle yetinmemeye dönüşmemelidir. İnsanı asıl yoran, ihtiyaçlarının çokluğu değil; bitmek bilmeyen isteklerinin peşinden sürüklenmesidir. Bu sebeple insan, sahip olduklarının farkına varmalı, kanaat ve şükürle hareket ederek dünya nimetlerinin esiri olmaktan sakınmalıdır.
Nitekim Peygamber Efendimiz başka bir hadis-i şeriflerinde şöyle buyurmuştur:
“Müslüman olan, kendisine yetecek kadar rızık verilen ve Allah’ın kendisine verdiklerine kanaat ettirdiği kimse kurtuluşa ermiştir.” (Müslim, Zekât, 125)
Gördüğümüz gibi, Peygamber Efendimiz insana dünyaya açgözlülükle bakmak yerine sahip olduklarının farkına varmayı ve kendisinden daha az imkâna sahip olanlara bakarak şükretmeyi öğretmiştir. Rabbimiz bizleri; şükreden, verdikleriyle kanaat eden, vermediklerine ise hikmet gözüyle bakarak yalnızca O’na kul olanlardan eylesin. Âmin.