Değerli Söz ve Kalem dergimizin okurları, dergimizde bu ay kendimizi, yani gençliği ve gençleri konu edinmek istedik. Tarihin her döneminde olduğu gibi günümüzde de sıcak gündemlerin, tartışmaların en önemli öğesi gençler olmuştur. Gençlerin nasıl giyinip büründüğünden, onların siyasi idarelere nasıl yön verdiğine kadar hemen her şeyleri ilgi odağı olmuştur. Nihayetinde gençler dünya tarihinin en önemli dönüm noktalarında, hayatı ve tarihi şekillendiren kimselere olmuşlardır. Günümüzde de gençler, kendisine önem atfedilen her iş ve meselede değişim ve dönüşümü sağlayan kimseler olmaktadırlar. Bundan dolayı olsa gerek tarih boyunca kendisini insanların efendisi gören kişi veya kişiler tarafından gençlerin müsbet anlamda değişim ve dönüşümler yapabilmesinin önü her açıdan tıkanmış, gençlerin sahip olduğu potansiyel menfi olan işlere kanalize edilmeye çalışılmıştır. Bugünün post-modern/seküler çağında da gençlere sadece heva ve heveslerinin peşinde koşan, hazzı öncelleyen, maddi olanla yetinen ve sadece anı yaşayan bir yaşam formu biçilmeye çalışılmaktadır. Bu sert dalgaya karşı savurulan, aldanan ve inanan gençler olsa bile Müslüman gençlik bu sert dalgaya karşı kendini korumakta ve bu dalgaya kendini siper ederek set olmaktadır. Bu karşı duruş sayesinde başta kendisini sonrada etrafındaki diğer gençleri de muhafaza ederek değişim ve dönüşümün öncüsü olmaya devam etmektedir.
Bundan ötürü, bizler de bu önemli konuyu, farklı pencerelerden, işin uzmanı bir isimle konuşmak istedik. Konuğumuz Dr. Öğretim Görevlisi Hüseyin Gökalp ile geniş bir çerçeveden dünya gençliğini, gençliğin bugünkü ahvalini, gençlerin içerisine sokulmak istenilen kap ve şekilleri, Müslüman gençliği ve Müslüman gençliğin değişken ve sabitelerini konuştuk. Röportajımızı istifadelerinize sunuyoruz.
1. Gençliğe dair bir tanım yapılacaksa eğer siz gençliğe, gençlik dönemine nasıl bir tanım getirirsiniz?
Hadis-i şerifte geçtiği üzere, kıyamet günü Arş'ın gölgesinde gölgelenecek olan yedi gruptan biri de Allah’a kulluk ederek temiz bir hayat içinde yetişen gençler grubudur. Dikkat edilmelidir; bu hadis, zorluklara rağmen kulluğu başarabilmeyi anlatıyor. Adil devlet başkanı gibi. Bir devlet başkanının adil olması ne kadar zorsa ya da adaletli olmasını gerektirecek konular nasıl fazlaysa; bir gencin salih bir kul olarak gençliğini geçirmesi de bu denli zordur. Bu durum aslında bir tür hayata meydan okumayı gerektirmektedir. Bir de burada dikkatimizi çeken şey şu, Peygamber (sav) döneminde yetişen genç de bugünkü genç de aslında aynı imtihanı yaşıyor. Biz bir mazeret olarak her daim, kendi dönemimizin geçmişe göre daha zor olduğu iddiasını dillendiririz. Bu doğru değildir. Bunun dışında ergenliğe girmiş bir genç ile bir ihtiyar arasında mükellefiyetler açısından bir fark yoktur. Gençlik dönemi, insanların hazırlık dönemidir. Allah ömür verirse, bir insan kırk yaşından sonra kemale erer. Peygamberler genelde kırklı yaşlarda risaletle görevlendirilirler. Öncesi ise hazırlık dönemidir. Gencin aklı tam, vücudu sağlamdır. Belli bir yaştan sonra aklın ve gönlün taleplerini karşılayacak bir beden olmayacaktır. Bu hazırlık dönemini salih bir kulluk ile geçiren gencin ahir ömrü de selim geçer, ölümü âsân olur.
2. Özellikle yaşadığımız toplumda gençlerin içerisinde bulunduğu tabloyu nasıl yorumlarsınız?
Gençlerin üzerlerinde ağır yükler var. Önceki nesiller tüm beceremedikleri, ellerine yüzlerine bulaştırdıkları işlerin sorumlusu olarak gençleri görüyorlar. Hatta 150 yıllık ödenmemiş faturalar bile gençlere miras bırakılıyor. Diğer taraftan gençler de ne olup bittiğinin çok farkında değil gibi görünüyor. Teknolojik zühdü doruklarda yaşayan bir kitle mevcut. Kola, cips ve internet bağlantısı dışında dünyadan hiçbir beklentisi olmayan bir çoğunluk var. Bu bizlik değil, tüm dünyanın sorunu aslında. ABD’de evlenmeyen, iş aramayan, genel olarak dünyayla ilgili hırslardan arınmış bir grubun varlığıyla ilgili çalışmalar, raporlar vs. yayınlanıyor. Neticede kapitalist dünya da gençlikten verim bekliyor ve mirasyedi bir neslin ortaya çıkışından rahatsızlar. Diğer taraftan Müslüman gençlerin diğerlerine nazaran daha hareketli olduğunu da teslim etmek gerekiyor. Geçmişe göre daha çok kitap okunuyor, bu kesin. Dil bilen gençlerin sayısı da çok fazla. Gençler ayrıca dünyayı da daha iyi tanıyorlar. Evet olumsuzluklar var ama olumlu taraflar da çok. Ben tablodan umutsuz değilim. Bilakis, heyecan verici bir Müslüman gençlik var. Geçmişte çok daha iyiydik şeklindeki yenik ve yorgun abilerin nostaljik güzellemelerine katılmıyorum.
3. Dinlerin, ideolojilerin ve modern akımlarının hepsinde öncelikli hedefi sürekli gençler olmuştur. Bunun nedeni sadece gençlik döneminin dinamizminden yararlanmak mıdır yoksa başkaca nedeni var mıdır sizce?
Bunun temel sebebi, fabrikada işçi olarak, orduda asker olarak gençlere olan ihtiyaçtır. Gençler komünist olsun derken aslında mesele bu gençler iyi işçi olsun istenilmektedir veya milliyetçi bir gençlik isterken aslında bu gençlerin gözünü kırpmadan düşmanı vurmaları istenir. Yani gençler verimlidir. Sadece Hitler değil tüm büyük liderler, komutanlar bu noktayı bilirler. Küçük liderler, küçük kanaat önderleri bile etrafında üç beş gençle hareket ederek kendini güçlü hisseder. Ancak bu yapıların hiç biri gençleri kazanımlara ortak etmezler. Kolektif kazanımlar bireysel tüketilir ve gençler bireyler olarak değil de kitleler olarak görüldüğü için iltifata mazhar olamazlar. Ancak İslam, bunun tam tersi bir model ortaya koyar. Mekkeli gençler İslam’ın yükünü omuzlarında taşımışlardır. Peygamber (sav) de zafer ve fetih geldikten sonra 18 yaşındaki Üsame b. Zeyd’i (ra) büyük İslam ordusunun komutanı ilan etmiş, 18 yaşında Attâb b. Esîd’i Mekke’nin valisi tayin etmiştir.
4. Kuşaklar arası farklılıklar önceki nesillerde de bir hakikat iken, bu durumun son yıllarda X, Y, Z şeklinde isimlendirilmesi normal bir durum değil midir? Sizce X, Y, Z gibi kuşak etiketlemelerinin kullanılması başka ne tür amaçlar taşımaktadır?
Ben bunların ne anlama geldiğini bilmiyorum. Yani merak ettim ama bakmadım. Ama şunun farkındayım, geçmişte nesiller 10 yılda bir değişiyordu ancak sonra 10-15 senedir her sene nesil değişiyor. Bir lisenin son sınıfında okuyan genç, dokuzuncu sınıftaki gencin dilinden anlamıyor. Kuşaklar arası ortak dil alanı azaldı. Sosyal medyada bile Facebook nesli ile Instagram nesli olarak birbirinden tamamen farklı. Ancak yine de bizlerin insan olmaktan hareketle her türlü etiketlenmekten kaçınmamız gerekir. Bizim çocuklarımız o kümeye dahil olmayacak. O küresel büyük cemaatin saflarına girmeyecek. Girse bile, bu rüzgârda savrulsa bile biz bu isimlerle değil kendi terminolojimizle onlarla ilgileneceğiz ve mücadelemize devam edeceğiz.
5. Z kuşağı olarak tanımlanan gençler sanki belli bir kalıba sıkıştırılmaya çalışılıyor. Bu kuşak içerisinde olan her gencin heva ve heveslerinin peşinde koşması, hedonist, zevkperest, hedefsiz ve plansız bir hayatının olması aşılanıyor gibi. Sizce böyle midir?
Öyledir. Çünkü yaşadığımız çağ hızlı ve insanların birilerini anlamak için vakitleri yok. O sebeple bireyler değil gruplar tanımlanıyor ve tanıma uymayan bireyler dışlanıyor. Aslında bu sanayi devrimi sonrası ihtiyaç olan işçi sınıfına uygun eğitim sistemiyle başladı. Biz bugün 19. yüzyılın ihtiyaçlarını karşılamak için 20. yüzyılda geliştirilen bir eskimiş eğitim modelini 21. yüzyıla taşıdık. Biz derken tüm dünya böyle. Bize ne zarar dokunuyorsa Batılılara da dokunuyor. Sünnetullah böyledir. Bizde ise eskiden çocuklar belli bir yaşta ve günde okula başlamazlardı. İnsanlara 40 yaşına kadar fırsatlar verilirdi. 40 yaşında ilme başlayan alimler var. Diğer taraftan önden gidenler, erken yaşta hafız olanlar, genç yaşta büyük ordulara kumandan olacaklar da yaş engeline takılmazdı. Bugün insanlar bu kalıplar sebebiyle bunalmış durumdalar. Pek çok insan kaynağı eskimiş model sebebiyle heba ediliyor. Diğer taraftan eğitim paraya, para da tüketime endeksli. Halbuki tüketmek sınırlı bir eylem. Anlattıkları gibi insanların sınırsız ihtiyaçları yok ancak sınırsız hırsları, arzuları var. Bir gencin hedonist olması demek, pratikte sıradan bir tüketici olması demektir. Hedefsizlik de önemli. Hedefleri olan insanlar kapitalizm için tehlikedir. O yüzden yaşadığımız çağda dünyanın neresinde yaşarsa yaşasın İslam olmamak demek, zalimlere teslim olmak demektir.
6. Bu durumda Müslüman genç kendisine biçilen ve zorla kabul ettirilmeye çalışan bu tanıma karşı nasıl bir tavır takınmalıdır?
Müslüman genç, Müslüman yaşayıp Müslüman ölecek. Bu meydan okuyucu bir tavır. Tersine kürek çekmek gibi. Sabit kalsa ve bir sonraki nesle bu bayrağı teslim etse, muzafferdir. Biz dünyayı cennete çevirme iddiasında olan komünistler veya dünyayı birilerinin cenneti haline çevirmeye çalışan kapitalistler gibi, ya da son bir asırda iki yüz milyon insan öldüren ateistler gibi olmayacağız. Teslim olmayacağız. Allah’tan başka hiç kimseye yalvarmayacağız. Allah dışında hiç kimsenin önünde diz çökmeyeceğiz. Allah’tan başka hiç kimseden hiç bir şey beklemeyeceğiz. Ramazanlarda onların gözlerinin içine baka baka oruç tutacağız. Mescitlerde bünyânün mersûs olacağız. Ötesi Allah’ın takdiri.
7. Müslüman ebeveynler ve önde gelen kanaat önderlerinin yeni nesil gençliğin kendilerinden farklı olduğunu kabullenmede sıkıntı yaşıyorlar mı?
Eğer bir ebeveyn, çocuğunu yatırımlarının geri ödemesi olarak görüyorsa ya da bir STK’nın başındaki bir kanaat önderi oradaki yapıyı kolektif birikimlerin bireysel tüketimi olarak görüyorsa ne dini ne yaşadığı çağı ne de yeni nesilleri anlayabilir. Bizden önceki nesillerin bir kısmı Allah’a verdikleri ahdi yerine getirdiler ancak bir kısmı da ne geçmişte ne de bugün mücadele etmedikleri halde ahkam keser hale geldiler. Yani geçmişin mücahitleri müteahhit olmadılar. Aslında mücahitler mücahit, müteahhit adayları müteahhit oldular. Dolayısıyla geçmiş övgüsünün ve gençlik yergisinin kimseye faydası yok. Özellikle bireysel yenilgilerini Müslümanlara fatura edenlerden uzak durmak lazım, zira yorulursunuz. Diğer taraftan birine karşı emeğiniz yoksa nasihat vermeniz çok hikmetli bir davranış değildir. Bugün gençlerle tanışmadan, onları dinlemeden, onlara emek vermeden, dertleriyle dertlenmeden, raporlar, haberler, klişe kanaatler üzerinden onları yargılamak doğru değildir. Geçmişte her on veya yirmi yılda bir nesil değişirdi, bugün her sene nesil değişiyor. Bir lise son sınıf öğrencisi ile 9. sınıf öğrencisi arasında nesil farkı, dil farkı, algılama farkı var. Bunu avantaja da çevirmek mümkün.
8. Sabiteler ve değişkenler arasında bir Müslüman gence ne tür tavsiyeleriniz olurdu?
Sabit olmak, sabiteleri olanların işi. Sabit, Kuran’daki ifadesiyle kopmak bilmeyen bir kulpa sarılmakla mümkün. Bu da Kuran ve sünnettir. Teorisi böyle. Pratiği ise günlük Müslüman bir gencin mutlaka ama mutlaka, ayetlerden ve hadislerden bir virdinin olmasıyla sağlanır. 20, 10 ya da 5 sayfa, az da olsa devamlı surette Kur’an-ı Kerim ile bağımız olmalı. Hadisler de aynı şekilde. İnsan kiminle çok vakit geçirirse ona benzer. Sürekli hadislerle meşgul olan insan, hangi sahabe hangi karakterde veya Peygamber (sav) hangi olaya nasıl tepki verir, ne der, nasıl der, bunların hepsine vakıf olur ve farkında olmadan bir İslam ahlakına sahip olur. Riyazü’s-Salihin Müslümanın kişisel gelişim kitabıdır. İmam Nevevi, sahih hadisler, çeşitli başlıklar altında bir araya getirmiştir. Asırlardır ümmetin üzerinde ittifak ettiği bir kitaptır. Bu kitap tekrar tekrar okunmalı ve günlük virtlere dahil edilmelidir. Evli olanlar da bu eseri günlük hane dersi olarak mezara gidinceye kadar sürdürmeliler. Bu sabitler, Müslümanı demir leblebi haline getirir. Ardından elbette dünyayı da tanıyacağız. Dünyayı tanımayan onun maskarası olur. Dilediğiniz alanda dilediğiniz derinlikte okuyun, dünyanın dört bir tarafına gidin bilginiz, görünüz, tecrübeniz artar. Savrulan insanlar cahil insanlardır. Bir kitap okuyunca hayatı değişen insan bir kitaplık insandır. İlim, Allah ve Resulünün buyurduklarıdır. İlmini artırmayan cehaletini artırır. İlimle ve imanla ağırlaşmayan hafifler ve savrulur.
Hüseyin Gökalp Kimdir?
1981 Konya doğumlu. 1999 Nazilli İmam Hatip Lisesi ve 2004 Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi mezunu. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslam Tarihi Bilim Dalında "Sosyokültürel ve Dini Açılardan Moriskoların Tarihi" isimli tez ile yüksek lisans diploması aldı. 2019 yılında Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslam Tarihi Bilim Dalında "Irak'ın Fethi ve İslamlaşma Süreci" isimli doktora tezini tamamladı. Selçuk Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi, Siyer-i Nebi ve İslam Tarihi anabilim dalında Dr. Öğr. Üyesi olarak çalışmaktadır.