Bilginin İslamileştirilmesi

Söz&Kalem Dergisi | M. Furkan Aslan

Sözün manasını, kalemde tecelli ettiren el-Âlim olan Rabbimizin adıyla…

Bilgi, henüz dünyaya gönderiliş serüvenimizin en başından itibaren Rabbimiz tarafından insana öğretilmiş ve meleklerde buna şahitlik etmiştir. Akıl, zeka, hafıza ve mantık gibi gerek fıtri gerekse de sonradan edinilen kabiliyetler ile bilgi sistemi gelişmiş ve hayatın bir parçası olmuştur. İsim, sıfat, b-ilim, mefhum, istidlal gibi tarifler ile bilgi sistemi daha da ilerlemiş ve gelişen dünyada ilerlemeye devam etmektedir.

Bu sistemin kaynağı, her şeyi yoktan var eden Rabbimizdir. Nitekim, Rabbimizin esmalarından birisi olan el-Âlim isminin anlamı; bilen veya bilgili gibi dar anlamlardan ziyade, ‘’Her şeyi eksiksiz, sınırsız ve nihayetsiz bilen, bizatihi bilginin kaynağı olan’’ manasına gelmektedir. Dolayısıyla bilim, felsefe, sanat, edebiyat gibi tüm pozitif ve beşeri bilimlerin konusu olan eşya, nesne, canlılar, doğa, tabiat gibi varlıkların bilgisinin künhü, Rabbimizin katındadır. Bu bahr-ı muhitten insanın payına düşen, okyanustan bir damla mesabesindedir. Zira sadece o ilmi yazmak için tüm denizler mürekkep ve tüm ağaçlar kalem olsa da güç yetiremezler. 

Bununla birlikte modern uygarlıkta bilgi, çağdaş akımların ideolojik etkisiyle salt pozitivist ve materyalist bir nazarla ele alınmıştır. İnsanın elde ettiği bilginin, İlahi bilgi sisteminin bir yansıması olarak ele alınması gerekirken, sırf insanın yetilerine indirgenmiş ve antroposantrik bir nazarla değerlendirilmiştir. Buna karşın, asıl bilgi sisteminin İlahi olduğunu ve hangi alanda çalışma yaparsak yapalım, bilmemiz gereken bu bilgileri/hakikatleri bize açıklayan bilginlerimiz bulunmaktadır. Bu konuyu bize en müstesna şekilde açıklayan, İsmail Raci el-Faruki olsa gerek.

Raci Faruki, (1921/1986) İslam düşüncesi, karşılaştırmalı dinler tarihi ve dinler arası diyalog alanındaki çalışmalarıyla tanınan Filistin asıllı filozof, akademisyen ve İslam alimidir. Özellikle çağdaş sosyal bilimlerin seküler yapısını eleştirerek geliştirdiği "Bilginin İslamileştirilmesi" teorisi ve tevhidi evrensel bir dünya görüşü olarak yeniden yorumlamasıyla modern İslam düşüncesine yön vermiştir.

Bilginin İslamileştirilmesi konusu üzerine oldukça ciddi araştırma ve çalışmalarda bulunan Raci Faruki, bu konuyu bir kavramsal teoriden ziyade pratik karşılığının temelini atmıştır. Merhum düşünüre göre Bilginin İslamileştirilmesi; Batı’nın dayatmacı kültürü, materyalist eğitim anlayışı, pozitivist tutumu ve muhtelif yozlaşmalar karşısında İslam dünyasının alması gereken önemli bir tedbirdir.

Yazar, konunun ihtiyaç ve gerekçesini şöyle açıklamaktadır: ‘’Dünya genelinde Müslüman gençler hem üniversite içinde hem de dışındaki yoğun biçimde İslamsızlaştırma baskılarına maruz kalmaktadır. Bu baskılar modernleşme kisvesi altında gençliğimizi Batılılaştırmakta ve sekülerleştirmektedir. Bunlar derslerde verilen mesajlarda, okunan kitaplarda, yayınlarda ve medyada öne çıkmaktadır. Müslüman gençler evde, ilk ve orta seviyedeki okullarda İslam’la ilgili belli ölçüde bir bilgiye sahip olabilirler. Fakat edindikleri bu bilgiler yetişkinlik dönemlerinde yüzleştikleri yabancı fikir ve ideolojilerin provokasyonlarına karşı yetersiz kalmaktadır.’’

 

Devamında Merhum İslam bilgini, bu tezini şöyle izah etmektedir: ‘’Üniversite öğrencilerinin çok küçük bir kısmı İslami ilimler fakültelerinde okumakta ve yabancı ideolojilere karşı koyma koymak için gereken İslam kültür ve medeniyeti eğitimi görebilmektedir. Hemen her yerde Müslüman gençler üniversite seviyesinde İslam’a dair hiçbir eğitim almamakta ve dolayısıyla modernite, bilim ve objektiflik adına sunulan yabancı fikirlere hazırlıksız yakalanmaktadır. İdeolojimiz, kültürümüz ve medeniyetimiz olarak İslam’ın, Müslümanların düşünce ve hayatlarını ilgilendiren bütün konularda tek geçerli seçenek oluşuna yönelik eğitim, yabancı ideolojilere dair verilen eğitimle aynı düzeyde yani üniversite seviyesinde verilmelidir.’’

Bu kıymetli tezinin programını belirtmeden hemen önce, şu öneriyi vermektedir: ‘’Yalnızca İslami dünya görüşünün aynı ölçüde derin, bilimsel ve objektif bir şekilde sunulması gençliğin geçirdiği İslamsızlaştırma sürecini tersine çevirebilir. Bu yüzden tüm üniversitelerde mezuniyet için "iyi" dereceyle geçmenin şart olduğu, temel dersler içinde yer alacak olan iki yıllık zorunlu bir İslam Medeniyeti dersi önerilmektedir.
Dersin içeriği aşağıdaki taslakta belirtilen konulardan oluşmalıdır. Üniversite seviyesinde temel kabul edilebilecek özgün ders kitaplarından yoksun olduğumuz için daha önce yayımlanan eserlerden (makale, kitap bölümleri, vs.) bir antolojinin hazırlanması ve acilen kullanıma sunulması önerilir.’’

 

İsmail Raci el-Faruki’nin, 2 yıllık eğitim müfredatı olarak belirlediği ‘’Bilginin İslamileştirilmesi’’ Programı

Taslak İzlencesi:

I. Dönem: Medeniyet İlkeleri Giriş: Medeniyet Araştırması ve Bilinci

1. Bölüm: Medeniyetlerin Beşiği

-Antik Yakın Doğu

-Yahudilik, Zerdüştlük, Hristiyanlık

-Mekke

2. Bölüm: Medeniyetin Özü

-Din olarak İslam

-İslam’ın özü olarak tevhid

3. Bölüm: Temel İlke Olarak Tevhid

-Bilginin temel ilkesi olarak tevhid

-Metafiziğin temel ilkesi olarak tevhid

-Siyasi düzenin temel ilkesi olarak tevhid

-Ahlakın temel ilkesi olarak tevhid

-Toplumsal düzenin temel ilkesi olarak tevhid

-İktisadi düzenin temel ilkesi olarak tevhid

-Uluslararası düzenin temel ilkesi olarak tevhid

-Yazılı sanatların temel ilkesi olarak tevhid

-İşitsel ve görsel sanatların temel ilkesi olarak tevhid

II. Dönem: Medeniyet Tarihi

1. Bölüm: İnsan Karakterindeki Açılımlar

Hz. Peygamber ve sünneti

Ashap

2. Bölüm: Siyasi Hayattaki Açılımlar

Medine İslam Devleti

Fetihler

Bireysel ve müşterek dava

Yönetim ve adalet

3. Bölüm: Sosyal Hayattaki Açılımlar

Aile

Eğitim sistemi

Hisbe teşkilatı

4. Bölüm: İlimdeki Açılımlar

Kur’an ilimleri

Sünnet ilimleri

Fıkıh ve fıkıh usulü ilimleri

Ahlak ve siyaset ilimleri

Edebi ilimler

Tabiat ilimleri

5. Bölüm: Günlük Hayattaki Açılımlar

Şehirler

İşitsel ve görsel sanatlar

Azınlıklar

III. Dönem: Diğer Medeniyetler

Batı Hristiyanlığı

Çağdaş Batı

Sosyalizm, faşizm, komünizm

Yahudilik, siyonizm

Hinduizm

Theravada Budizmi

Mahayana Budizmi

Çin dinleri ve medeniyeti

Arkaik toplumlar

IV. Dönem: Medeniyet Krizi

1. Bölüm: Hastalık

Müslümanların çöküşü

Sömürgecilik

Hristiyan misyonerliği ve oryantalist araştırmalar

Sömürgecilik sonrası

2. Bölüm: Müslümanların Tepkileri

Selefi hareketi

Senusi hareketi

Diğer hareketler

3. Bölüm: Bitmeyen Hastalık

Bölünme ve etnik merkezcilik

4. Bölüm: İslam ve dünya

Bilgi sorunu

Birey ve aile sorunu

Doğa ve doğadan yararlanma sorunu

Ekonomik ve siyasi dünya düzeni sorunu

 

Dipnot:

İsmail Raci el-Faruki, aktif akademik çalışmaları ve Siyonizm karşıtı açık fikirleri nedeniyle Yahudi çeteler tarafından hedef gösterilmiştir. 27 Mayıs 1986'da bir Ramazan ayının sahur vaktinde, Pensilvanya'daki evinde eşi Lois Lamya ile birlikte uğradıkları bıçaklı bir suikast sonucu şehit edilmişlerdir.